نقش آفرینی خانواده ،همسالان و مربیان درمدیریت چهارشنبه سوری
علیرضا ایزدی
مقدمه
همین که به روزهای پایانی سال نزدیک می شویم و خانواده ها در تکاپوی
آماده سازی برای پذیرایی از سال نو هستند آنچه که بعد از سال نو در مرکز توجهات است شب آخرین سه شنبه سال است که به چهارشنبه سوری معروف است و خاطراتی که در ذهن تداعی می شوداز قبیل پرش های که از روی آتش انجام می شد و یا گفته مردمان طرفدار این شب که خطاب به آتش میگفتند (زردی من از تو و سرخی تو از من)
اما متاسفانه چندیست که شاهد بدعت در این مراسم تاریخی هستیم-استفاده از مواد منفجره،مترقبه،منور و...
سوری که تبدیل سوز می شود-با سپری شدن این شب خاطرات تلخی از این شب بر خاطر مردم می ماند که نتیجه و حاصل این بدعت هاست خاطراتی مانند جان باختن،قطع عضو،ازدست دادن بینایی،آسیب رسیدن به زیبایی و...
برای جلوگیری از این حوادث جدا از بحث اقدامات مسئولین که وارد آن نمی شویم(هدف مقاله مسائل تربیتی است)به مبحاثی مانند نقش خانواده ،دوستان و مربیان می پردازیم و بیشترگروه هدف کودکان و نوجوانان هستند چرا که در این سن هیجانات بسیار بالاست(به خاطر سن آنها طبیعی است)
تاریخچه
چهارشنبه سوری جشنی است به قدمت تاریخ که پیشینه آن به 1700 سال پیش از میلاد مسیح(ع) برمی گردد.این جشن ها از آیین زرتشی به جامانده است.
در اشعاری از حکیم فردوسی نیز اشاراتی به چهارشنبه سوری شده است که خود نشان دهنده بعد تاریخی این جشن است
واژهٔ «چهارشنبهسوری» از دو واژهٔ چهارشنبه — نام یکی از روزهای هفته — و سوری که در زبان کُردی و پشتو و چند زبان دیگر ایرانی به معنی «سرخ» است ساخته شده، که اشاره به سرخی آتش دارد. آتش بزرگی که تا صبح زود و برآمدن خورشید روشن نگه داشته میشود(1)
چند روز پیش از نوروز مردمانی به نام آتشافروزان که پیامآور این جشن اهورایی بودند به شهرها و روستاها میرفتند تا مردم را برای این آیین آماده کنند. آتشافروزان، زنان و مردانی هنرمند بودند که با برگزاری نمایشهای خیابانی، دستافشانیها، سرودها و آوازهای شورانگیز به سرگرم کردن و خشنود ساختن مردمان میپرداختند؛ آنها از هفت روز پیش از نوروز تا دو هفته پس از نوروز با پدید آمدن تاریکی شامگاه، در تمامی جایهای شهر و ده آتش میافروختند و آن را تا برآمدن خورشید روشن نگاه میداشتند. این آتش، نماد و نشانهٔ نیروی مهر و نور و دوستی بود. هدف آتشافروزان برگرداندن نیروی فزاینده و نیک به مردمان برای چیره شدن بر غم و افسردگی بود. همین هدف مهمترین دلیل برپایی جشن سده در میانه زمستان هم هست.[2]
چهارشنبه سوری در عصر کنونی
بدیهی است که چهارشنبه سوری در عصر جدید دچار تحریفات بسیاری شده است.تحریفاتی که با ابزار قرار دادن هیجان انسان ها جان آنها را هدف قرار میدهد.
بله،هیجان انسان ها در زمان استفاده از مواد مترقبه،به وجد می آید.در این زمان که هیجان به وجد می اید ،احساس جای عقل را می گیرد و وقتی که احساس جای عقل را گرفت دیگر نمی توان پایان را را پیش بینی کرد.
استفاده فراوان از مواد مرتقبه که چنین چیزی اصلاً در جشن چهارشنبه سوری وجود نداشته است تا کنون بلایای بسیاری را به خانواده ها تحمیل کرده است.نکته جالب اینجاست که این ترقه ها ی که در جشن سنتی چهارشنبه سوری ایرانی استفاده می شود کشور سازنده آن چین و کشورهای آسیای شرقی می باشد.
شاید جالب انیجاست، هرچند که فروش این مواد که در بازار کار سختی نیست اما جدیداً برخی از سایت های فروشگاه اینترنتی هم دست به فروش آنلاین این مواد می زنند.
نقش دوستان ، خانواده ها و مربیان در نشان دادن ماهیت چهارشنبه سوری غیرقابل کتمان است ، تا اسم چهارشنبه سوری می آید سریعاً این فکر به ذهن افرادی که به دنبال تخلیه هیجانات خود می رسد که یک بزم رویایی برای آنها پیش رو است در صورتی که واقعاً چنین نیست و این بزم امنیت جانی ،مالی،اجتماعی و..را به مخاطره می اندازد.
خانواده
خانواده اولین نهادی است که فرد با آن آشنا می شو.د و با آن انس می بندد.خانواده دارای نقش اساسی در تربیت فرزندان است .براساس آیات و روایات ، دین حساسیت های ویژه ای بر روی تربیت فرزندان و خانواده دارد و سفارش های را کرده است
امام صادق( ع) فرمود :بدون ترديد ، خداوند بر بنده خود به خاطر شدّت محبّت به فرزندش ، رحم مىكند.(3)
پيغمبر (ص) فرمود: فرزند تا هفت سال حاكم است (يعنى آزاد و آن را ببازى واگذار) و تا هفت سال بنده است (يعنى بايد كاملا تحت تربيت باشد)، و هفت ساله سوم وزير است (بايد مورد مشورت قرار گيرد و با خود همراه ببر و ادب يادش ده)(4)
امام صادق (ع) : بهترین چیزی که پدران برای فرزندان خود به ارث میگذارند ، ادب است نه مال ، زیرا مال از بین میرود و ادب باقی می ماند. (5)
پیامبر (ص) فرمود : كودكان خود را ببوسيد كه بهربوسهاى درجهاى در بهشت براى شما خواهد بود كه هر درجه پانصد سال راه است(6)
اما از دیدگاه تعلیم و تربیت نیز به شدت در مورد رفتار با فرزندان توصیه های شده است ،این توصیه ها تقریباً از سوی تمام مکاتب است.
خانواده نقش مهمی در آگاه کردن فرزند با مخاطرات چهارشنبه سوری دارد برای جلوگیری از هرگونه اشتباه احتمالی از سوی فرزند بایستی از قبل با او ارتباط درست برقرار شود و این ارتباط نباید یک طرف باشد بلکه باید دوطرفه باشد.
به منظور برقراري ارتباط صحيح ، والدين بايد به نکات زير توجه نمايند:(7)
-1با فرزندان خود ارتباط برقرار کرده ، فرصت ابراز عقايد را به او بدهند ، به نيازهاي وي پي ببرند ، انتظارات آنها از کودک ، فرصت برقراري ارتباط به کودک ، زمينه اطمينان به والدين و مراجعه به آنها ، هنگام ايجاد مشکل و فراهم کنند .
پدر قبل از پدر بودن ، بايد با فرزندش دوست باشد ، علاوه بر اين ، او بايد قادر به اداره اين دوستي باشد تا مانع لوس شدن کودک گردد . به قول يکي از دانشمندان : " هر جا مشکلي در جامعه بود ، به حتم پاي آموزش و پرورش وسط است " يا به قول اريکسون : " فرزندان لوس معضل جامعه اند".
-2ايجاد فضاي آرامش بخش در خانواده : چنانچه والدين در صدد موفقيت تحصيلي و سلامت شخصيت کودکان باشند ، بايد محيط خانواده را از هر گونه درگيري و تنش دور سازند .
-3ايفاي نقش موثر در زمينه تکليف خانه : والدين نقش بسيار مهمي در تکليف خانه يا مشق شب کودک ايفا مي کنند . بسياري از بچه ها در انجام تکاليف خود اهمال مي ورزند . والدين بايد به صورت قطع با اين امر برخورد کنند و از فرزند خود بخواهند که در فرصت مناسب و مطلوب ، به انجام تکاليف خود بپردازند ، در غير اينصورت ، بايد از روش محروميت استفاده کنند، يعني وي را از بازي مورد علاقه يا تلويزيون محروم کنند.
-4تکريم شخصيت کودکان : ما بايد به بچه ها احترام بگذاريم و آنها را با الفاظ بد خطاب نکنيم .
-5تعامل با مربيان در مدرسه : والدين بايد در تعامل متقابل با مربيان باشند و از مشکلات فرزندشان در مدرسه مطلع شوند .
-6کمک به کودک در تعيين هدف و برنامه ريزي : فعاليتهاي کودک در طول هفته ، بايد تقسيم بندي شود و زمان خاصي براي تفريح ، تماشاي تلويزيون و انجام تکاليف در نظر گرفته شود . روش برنامه ريزي به منظور انجام برنامه هاي روزمره و تکاليف ، بايد به کودکان آموزش داده شود تا آنها بتوانند ، فن مهار زمان را بياموزند .
-7تشويق کنجکاوي و خلاقيت کودکان : به صورت جدي بايد از تحقير کودک خودداري کرد و هنگام کنجکاوي ، بايد به او فرصت سوال کردن داده شود. کودک نبايد به جواب هاي ما دست يابد تا خود به تفکر و انديشيدن بپردازد. خلاقيت کودک ، بايد پرورش داده شود ، نه اينکه او به اطاعت محض ملزم باشد. کودک نبايد به اطاعت کورکورانه عادت کند ؛ البته الگو برداري با دنباله روي فرق مي کند . منظور از الگو برداري ، اين است که کودک رفتار والدين را در مسأله اي چون نظم ، تقليد مي نمايد ، خود نيز به موقع کارهايش را با برنامه ريزي دقيق و منظم انجام مي دهد و از نظم پدر ، الگو برداري مي کند.
در ارتباط با دنباله روي ، عده اي معتقدند : بچه ها بايد مثل خودشان فکر کنند و کودک بايد به صورت دقيق ، عقايد آنها را در مورد مسائل اجتماعي، تقليد کند ؛ البته اين امر ، مانع رشد و پرورش آزاد کودک مي باشد ، زيرا کودک بايد به صورت مستقل ، به نظرات اجتماعي دست يابد .
-8انتظار پيشرفت از کودکان : کودک بايد بداند که والدين در همه زمينه ها از او انتظار پيشرفت دارند .
-9کاهش ترس از شکست در کودک : ما نبايد از کودکان انتظار نمره ٢٠ داشته باشيم ، زيرا اين امر ، ترس از شکست را در کودک ايجاد مي کند و اضطراب از امتحان را به دنبال خواهد داشت .
-10اعمال صحيح تشويق و تنبيه کودکان : ما بايد به صورت جدي ، از تنبيه بدني خودداري کرده ، به کارهاي درست کودک پاداش داده ، هنگام انجام اعمال نادرست ، از روش محروم کردن از خواسته ها و امتيازات استفاده کنيم ، زيرا تنبيه صحيح ، نبايد موجب تحقير کودک شود ، والدين نبايد در طولاني مدت با کودک قهر داشته باشند و آشتي بايد توسط يکي از والدين برقرار شود ، زيرا قهر طولاني و عدم توجه به کودک ، موجب احساس نا امني در کودک مي گردد و به بهداشت رواني وي لطمه وارد مي کند .
در مواقعي که والدين شاغل هستند و فرصت کافي براي برقراري ارتباط با کودک و درک او را ندارند ، بايد با مربيان مدرسه به صورت مداوم تعامل داشته باشند تا از طريق اين انجمن ، آموزشهاي بسيار مفيدي از جمله آموزش در زمينه تربيت کودک و نحوه برقراري ارتباط صحيح با وي ، به اولياء ارايه داده شود امروزه اکثر مدارس ، از روانشناسان به منظور آشنايي والدين با روشهاي نوين تعليم و تربيت استفاده مي کنند .
در دنياي مدرن ، درگيري والدين در کارهاي مختلف ، زياد است و معلمها وقت کافي براي تربيت فرزند را ندارند . ما نبايد به مدت زمان دقت کنيم ، بلکه بايد به کيفيت توجه شود . والدين مي توانند ، در عين حضور کم در حد يکي دو ساعت ، به درستي از زمان استفاده کنند ، يعني کيفيت ارتباط مهم است .
نقش گروه همسالان و دوستان در ترييت
گروه همسالان یک گروه حیاتی برای کودک و نوجوان است(از 7تا 11 سال و از 11 سال به بالا) چرا که در این گروه روابط بر اساس برابر بودن است و دیگر خبری از ارشاد کردن نیست کودک و نوجوان می توانند به راحتی نظر دهند و حتی آنرا به کرسی بنشینانند.این گروه از آن لحاظ اهمیت بسیاری دارد از آنجایی که در یک سن و سال قرار دارند نیازی ها آنها به هم مشابه است و این امر به انها آرامش می دهد.در این سن کودکان و نوجوانان به راحتی از هم دیگر می آموزند و در تجربیات هم شریک می شوند. از این رو توجه به همبازیان و دوستان فرزند بسیار ضروری است چرا که اگر غفلت شود و فرزند هیجان خود را در برابر آنها ارضا شده ببیند به راحتی زحمات خانواده به هدر می رود.
بدیهی است که خطرهای در کمین چهارشنبه سوری ، مرکز آن بین دوستان است چرا که کودک و نوجوان جز موارد معدودی در بین خانواده از مواد منفجره استفاده نمی کند و بیشتر در جمع دوستان است که از مواد منفجره و منورها و... استفاده میکند.جالب اینجاست که نوجوانان برای اینکه در کانون توجه دیگران قرار بگیرد هریک سعی می کنند که به نوعی خود را بیشتر نمایان کنند که این نوع خود نمایی بسیار خطرناک است.
مربیان و معلمان
معلمان و مربیان همواره در نظر دانش آموزان و فراگیران بزرگ می آیند و بسیاری از آنها حرف معلم خود را بدون خواستن دلیل قبول میکنند چرا که در نظر آنها بزرگ هستند .معلمان دارای نفوذ زیادی در بین دانش آموزان هستند و بین آنها رابطه عاطفی وجود دارد معلم باید بکوشدو این عاطفه فی مابین به بهترین شکل ممکن استفاده کند و می توانند از این نفوذ برای توجیه کردن دانش آموزان استفاده کنند و آنها را با این خطرات آشنا کند هرچند که خود آشنایی با خطرات هم متضمن عدم استفاده از مواد منجره نیست چون بحث هیجان هم مطرح است اما می تواند تا حدود بسیار زیادی تا ثیر بگزارد .
از راه درست در پی تخلیه هیجانات باشید
سعی کنید که از راه درست هیجانات کودک و نوجوان را تخلیه کنید تا در جای دیگر تخلیه هیجان آنها باعث ایجاد مشکل نشود در این زمینه کتاب و مقالات زیادی نوشته است که با توجه به اختصار این مقاله و گستردگی این موضوع(هیجان و تخلیه هیجانی) به صورت گذرار از آن رد شدیم.
گول توجیهات را نخورید
نوجوانان برای اینکه همواره خانواده واطرافیان خود را قانع کنند دست به توجیه کار خود می زنند .توجیهی مانند اینکه این نوع مواد منفجره بی خطر است یا اینکه استاندارد است . مواد منفجره هرچقدر هم بی خطر باشند بازهم آلودگی صوتی ایجاد میکنند که باعث آزار دیگران می شود از جمله کودکان یا زنان باردار که به شدت بر روی آنان تاثیر منفی می گزارد.
بیاید با تربیت درست فرزند و توجیه آنان جامع را دلپذیر تر از گذشته کنیم ، حقوق دیگران و خود را از هر نظر احترام بگزاریم.چرا که فرهنگ ما بسیار زیباست و باید روی زیبای آن را نشان داد
منابع:
1-http://fa.wikipedia.org
2-هاشم رضی:جشن های آتش
3-کافی،ج5،ص50،ح
4-مکارم الاخلاق-ترجمه میرباقری،ج1،ص:426
5-کافی،ج8،ص150،حدیث132
6-مکارم الاخلاق-ترجمه میرباقری،ج1،ص:421
7-www.beytoote.com
